Brabant toen en nu

Brabant ontleend zijn naam aan de Carolina pagus (landelijk district ook wel gouw genaamd) met dezelfde naam, tussen de rivieren de Schelde (Scheldt) en de Dijle. Brabant kwam onder de heerschappij van de Graven van Leuven, die tussen de 10e en 12e eeuw hun gebied aanzienlijk vergrootten met de provincie van Ukkel-Brussel, de abdijen van Nijvel en Gembloers, en de domeinen van Antwerpen en Orthen, later 's-Hertogenbosch. Vanaf ongeveer 1100 n.c., noemden zij zich de Hertogen van Brabant.

 

Na de verwerving van Maastricht (1204), het graafschap Daelhem (1244) en het Hertogdom Limburg (Slag van Woeringen, 1288, gewonnen door  Jan I, de Overwinnaar van Brabant) controleerden zij de belangrijke handelsroute Brugge-Keulen.

 

Klik op de kaart voor Brabant nu

Naast de controle over de handelsroute, controleerden zij ook de haven van Antwerpen. Ook die speelde een belangrijke rol in de wereldhandel. De verhouding tussen de Hertog en zijn onderdanen werd geregeld met het hertogelijk handvest (de Blijde Inkomst), ingevoerd vanaf 1312 en afgeschaft in 1794 als gevolg van de Franse overheersing. In 1406 werd Hertogin Johanna van Brabant, opgevolgd door Antoon van Bourgondië. De eerste universiteit in de Nederlanden, in Leuven, werd opgericht in 1425 door Antoons zoon, Jan IV van Brabant. Na zijn dood (1427) en die van Antoons andere zoon, Fillips van St.-Pol bleef het ‘Huis van Brabant’ zonder erfgenamen achter en werd het Hertogdom geregeerd door Fillips de Goede van Bourgondië. Hetzelfde jaar stichtte Fillip de orde van het Gulden Vlies.

 

Na het huwelijk van de kleindochter van Fillip -Maria van Bourgondië- met Maximilian van Oostenrijk (1477) kwam Brabant onder de heerschappij van de Habsburgse dynastie. Gedurende de Bourgondische en later de Habsburgse heerschappij over de Nederlanden, nam Brabant een voorsprong op Vlaanderen, dat eeuwenlang het belangrijkste gebied was geweest. Tijdens de 16e eeuw deelde het Hertogdom in de rijkdom van zijn hoofdhaven Antwerpen, maar dat werd overschaduwd door de uitbarsting van Tachtigjarige Oorlog tussen Nederlandse en Spaanse Habsburgers.

 

De rijkdom van het Hertogdom ging gepaard met een toename van kunst en wetenschappen, die Brabant als het centrum van de Wereld, op de kaart zetten. Bij het Verdrag van Westfalen dat de oorlog in 1648 beëindigde, moest het Hertogdom het grootste deel van het zijn bezittingen ten noorden van Antwerpen afstaan aan de Republiek der Nederlanden.

 

Het resterende gedeelte van Brabant speelde opnieuw een belangrijke rol tijdens de opstanden tegen de Oostenrijkse Keizer Joseph II gedurende de 'Brabantse Omwenteling' (Brabant Opstand, 1787-1789) en tegen Koning Willem I van Oranje Nassau, de Belgische Revolutie (1830). Tijdens de regering van Napoleon I Bonaparte, 1795 - 1814, werden de resterende zuidelijke bezittingen van Brabant opgedeeld in de departementen van de Dijle (later de Belgische provincie Brabant) en van de Deux-Nethes (nu de provincie Antwerpen).

 

Na de val van het Franse Rijk, lagen de drie delen opnieuw in één staat, van 1814 tot 1830, tot de definitieve scheiding van België van Nederland in 1839.

 

Door de recente administratieve opsplitsing van België in Federale staten bestaande uit Vlaanderen, Wallonië en Brussel, is de provincie Brabant voor de zoveelste keer verdeeld in Vlaams Brabant, Waals Brabant en een Brussels gedeelte.

 

Het historische Brabant bestaat nu uit niet minder dan vijf delen, één daarvan in Nederland en vier in België. Het historische Brabant beslaat meer dan 11.000 km2 en is een economisch bloeiend gebied in het midden van de Europese Unie met 6,5 miljoen inwoners.